Proxy mi VPN mi sorusunun cevabı yapacağınız işe bağlıdır. Cihazın bütün trafiğini şifreli bir tünelden geçirmek istiyorsanız (açık Wi-Fi, şirket ağına uzaktan bağlanma) VPN kullanın. Yalnız bir tarayıcıyı, botu ya da script'i belirli bir ülkeden, belirli bir IP türünden çıkarmak ya da aynı anda birden fazla IP kullanmak istiyorsanız proxy kullanın. İkisi birbirinin yerine geçmez; bazı işlerde birlikte de çalışırlar.
En sık karşılaşılan işlerde seçim çoğu zaman nettir. İşinizi bulduğunuz satırdaki "neden" sütunu, kendi durumunuz farklıysa neye bakmanız gerektiğini de söyler.
| Yapılacak iş | Seçim | Neden |
|---|---|---|
| Kafe, otel ya da havalimanı Wi-Fi'ında güvenli gezinme | VPN | Cihazdaki bütün uygulamaların trafiği şifrelenir |
| Şirketin iç ağına evden bağlanma | VPN | Şirketin verdiği VPN istemcisi iç ağa erişim için kurulur; proxy bu işi yapmaz |
| Web scraping, fiyat takibi | Proxy | İstekleri çok sayıda IP'ye dağıtmak ve rotating havuz kullanmak gerekir |
| Google sıra takibi, farklı şehirlerden SERP kontrolü | Proxy | Aynı anda farklı lokasyonlardan sorgu atılabilir |
| Çoklu sosyal medya veya reklam hesabı yönetimi | Proxy | Her hesap profili kendi sabit IP'siyle çalışır |
| Antidetect tarayıcı ve bot programları | Proxy | Program proxy'yi profil ya da görev başına alır |
| Oyunda bölge veya bağlantı sorunu | Duruma göre | Yalnız oyunu yönlendirmek için proxy, bütün cihaz için VPN; ikisinde de ping ölçerek seçin |
| Bütün cihazda genel gizlilik, internet sağlayıcısından trafiği gizleme | VPN | Sağlayıcı yalnız VPN sunucusuna giden şifreli trafiği görür |
| Ülkeye göre reklam ve içerik doğrulama | Proxy | Ülke, şehir ve IP türü seçilebilir; residential ya da mobil IP gerçek kullanıcıya daha yakın görünür |
Tabloda işinizi bulamadıysanız şu sorular sizi aynı sonuca götürür:
VPN işletim sistemi düzeyinde çalışır. İstemciyi açtığınızda cihazda sanal bir ağ arayüzü oluşur ve varsayılan rota bu arayüze çevrilir. Tarayıcı, e-posta programı, mesajlaşma uygulaması ve arka plandaki güncellemeler ayrı bir ayar yapılmadan tünelden çıkar. Cihaz ile VPN sunucusu arasındaki her paket şifrelidir.
Bu yüzden VPN'in güçlü olduğu yer, güvenmediğiniz bir ağda bütün cihazı korumaktır. Kafede bilgisayarınızı açtığınızda ağı yöneten kişi ya da aynı ağdaki biri VPN trafiğinizin içeriğini göremez. Şirket ağlarına uzaktan erişim de neredeyse her zaman VPN ile yapılır; bu kurulumda VPN sizi şirketin iç sunucularına bağlar.
Sınırları da bu yapıdan gelir. Tek tünel tek çıkış IP'si demektir; farklı ülkeye geçmek için bağlantıyı kesip başka sunucuya bağlanırsınız. Bazı istemcilerdeki split tunneling özelliği seçilen uygulamaları tünelin dışında bırakabilir, ama uygulama başına ayrı IP vermez.
Proxy uygulama düzeyinde çalışır. Tarayıcıya, bota ya da script'e bir adres ve port girersiniz; yalnız o uygulama proxy'den çıkar. Aynı bilgisayarda iki tarayıcı profili iki farklı ülkeden, üçüncü program ise doğrudan kendi bağlantınızdan çalışabilir. Windows'ta sistem genelinde, tarayıcıda ve tek bir programda proxy tanımlamanın yollarını Windows 10 ve 11 proxy ayarları yazısında adım adım gösterdik.
Proxy'nin asıl avantajı IP üzerindeki kontroldür. Ülke, şehir ve IP türü (residential, mobil, datacenter, ISP) seçilebilir; IP her istekte değişebilir ya da günlerce sabit kalabilir. Scraping'de rotating havuz istekleri binlerce IP'ye dağıtır, çoklu hesapta her profil kendi sabit IP'sini tutar. Hangisinin hangi işe uyduğunu rotating ve static proxy farkları yazısında karşılaştırdık. Türkiye ağırlıklı lokasyonlarla residential, mobil, ISP ve IPv6 seçeneklerini bir arada görmek isterseniz WeProxy'nin proxy ürünlerine bakabilirsiniz.
Proxy kendiliğinden şifreleme eklemez. HTTPS sitelere giden içerik zaten TLS ile uçtan uca şifreli olduğu için proxy sayfa içeriğini okuyamaz, ama cihazınızla proxy arasındaki bağlantı ayrıca şifrelenmez.
Proxy ve VPN aynı anda açık olabilir. Bu durumda uygulamanın trafiği önce VPN tünelinden geçer, VPN sunucusundan çıkıp proxy'ye bağlanır, hedef site de proxy'nin IP'sini görür. Örneğin açık Wi-Fi'da çalışırken bir antidetect tarayıcı profilini residential proxy ile kullanmak istiyorsanız bu düzen hem ağdaki trafiği şifreler hem de profile istediğiniz IP'yi verir.
Proxy'de IP yetkilendirmesi (whitelist) kullanıyorsanız panele ev IP'nizi değil, VPN'in çıkış IP'sini eklemelisiniz; aksi halde 407 alırsınız. VPN sunucusunu değiştirdiğinizde bu IP de değişir. Kullanıcı adı ve şifreyle doğrulama yapan proxy'lerde bu sorun yoktur. Hız da biraz düşer: trafik iki ara noktadan geçtiği için gecikme artar; VPN sunucusunu proxy'nin lokasyonuna yakın seçmek farkı azaltır.
Hangisini kurarsanız kurun, hedef sitenin hangi IP'yi gördüğünü kontrol edin. Komut satırında curl ile üç ölçüm yeterlidir:
# 1. Kendi bağlantınız (VPN ve proxy kapalı)
curl https://api.ipify.org
# 2. VPN açıkken: bütün cihazın çıkış IP'si değişmiş olmalı
curl https://api.ipify.org
# 3. Proxy ile: yalnız bu istek proxy'nin IP'sinden çıkmalı
curl -x http://kullanici:[email protected]:8080 https://api.ipify.org
Birinci ve üçüncü sonuç aynıysa proxy devreye girmemiştir; adresi, portu ve doğrulama bilgilerini kontrol edin. Tarayıcıda aynı kontrolü IP adresim sayfasıyla yapabilirsiniz. IP doğru görünse bile tarayıcı DNS sorgularını ya da WebRTC üzerinden gerçek IP'nizi sızdırabilir; bunları kapatmak için DNS ve WebRTC sızıntısı rehberindeki adımları uygulayın.
Proxy'nin genel kullanım alanlarını merak ediyorsanız neden proxy kullanmalısınız yazısı iyi bir başlangıç olur.
Evet. Trafik önce VPN tünelinden, oradan proxy'ye gider; hedef site proxy'nin IP'sini görür. Proxy'de IP yetkilendirmesi kullanıyorsanız panele ev IP'nizi değil, VPN'in çıkış IP'sini eklemeniz gerekir.
Proxy kendiliğinden şifreleme eklemez. HTTPS sitelere giden içerik TLS ile uçtan uca şifreli kalır, ama cihazınızla proxy arasındaki bağlantı ayrıca şifrelenmez. Açık Wi-Fi gibi güvenmediğiniz bir ağda bütün trafiği korumak için VPN gerekir.
Gecikmeyi asıl belirleyen, sunucunun size ve oyun sunucusuna olan uzaklığıdır. Proxy yalnız oyunu yönlendirir, VPN bütün cihazı tünele alır ve şifreleme yükü ekler. İkisinde de oyun sunucusuna yakın bir çıkış noktası seçip ping ölçerek karar verin.